با در نظر داشتن اهمیت فرهنگ و هنر و تاثیرگذاری آن بر حوزه های مختلف، امروز کشورمان با در اختیار داشتن آموزه ها و مفاهیم قرآنی و همچنین اندیشه های انقلاب اسلامی، از پتانسیل بالایی در این بخش برخوردار است با این وجود از تمامی توان و ظرفیت خود در مدت ۳۷ سالی که از انقلاب می گذرد، بهره نگرفته است. البته تلاش هایی در این زمینه صورت گرفته که فیلم «محمد رسول الله» مجید مجیدی نمونه ای از آن ها است.

رژیم پهلوی نیز با آگاهی از تاثیرگذاری فرهنگ و هنر، پس از کودتای ۲۸ مرداد سعی در تغییر فرهنگ و آداب و رسوم مردم کردند و در راستای محقق شدن اهدافشان، از افراد آموزش دیده در این زمینه استفاده کردند.

به تدریج و با نشر هرچه بیشتر افکار حضرت امام در بین مردم، رویه غالب بر فرهنگ و هنر تغییر کرد و تحولی که ایشان بر جای گذاشتند، بیش از آنکه ریشه های سیاسی داشته باشد، انقلابی فکری و فرهنگی بود.

از سوی دیگر تاکید امام خمینی بر لزوم استفاده از تمامی ابزارها در مسیر دستیابی به اهداف، این موضوع را به اثبات رساند که موضع انقلاب اسلامی در استفاده از فرم و قالب های مختلف هنری، مثبت است و تنها تفاوتی که در این راستا وجود دارد، بحث محتوا است.

به منظور بررسی هرچه بیشتر موضوعاتی که به آن ها اشاره شد، خبرنگار جماران گفت و گویی را با دکتر سید محمد حسینی ترتیب داده است. وی در کارنامه کاری خود، مسئولیت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت دهم، قائم مقامی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در دولت نهم، سمت مشاور پارلمانی رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و عضویت در هیئت رئیسه کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در دوره پنجم را دارد.

– امام خمینی (س) انقلاب اسلامی را انقلابی فرهنگی می دانستند، به نظر شما زمینه های فرهنگی، اجتماعی که باعث خیزش مردم در رژیم شاهنشاهی شد، شامل چه مورادی می شدند؟

** جشن شیراز و الویت فرهنگ و هنر برای رژیم پهلوی پس از کودتای ۲۸ مرداد

یکی از اموری که رژیم پهلوی پس از کودتای ۲۸ مرداد، در ایران دنبال و برای آن اولویت تعیین کرد، بحث فرهنگ و هنر بود چون براساس تجربه رضاخانی که داشتند، می خواستند سلوک و آداب و رسوم بین مردم را تغییر دهند ولی دیدند با زور و اجبار چندان موفق نیستند زیرا در مقابلشان واکنش نشان داده می شود.

بر مبنای تجربه شکست خورده دوره رضاخان، رژیم از سال ۳۲ به بعد تصمیم گرفت با بهره گیری از برخی افراد و چهره ها، به ترویج فرهنگ غرب در ایران بپردازد که در این مسیر با انتشار کتاب تا فعالیت هایی در زمینه تئاتر و سینما به تدریج سعی در تعمیم فرهنگ مغایر با ارزش ها و اصول اسلامی کردند. رژیم شاهنشاهی در این روند ابتدا از طبقه درباریان، اشراف و ثروتمندان شروع کرد تا به تدریج عامه مردم هم مجبور به تبعیت از این فرهنگ شوند و اینگونه سبک زندگی و دغدغه های مردم تغییر کند و باورها و نگرش هایشان دگرگون شود.

اوج ابتذال و بی بندوباری رژیم گذشته را در جشن هنر شیراز شاهد بودیم که واکنش بسیاری از علما، مراجع و بزرگان را در پی داشت. از طرفی تأکید حضرت امام همواره بر مدنظر قرار دادن فرهنگ اصیل اسلامی و مبنا قرار دادن آموزه های قرآنی برای فعالیت ها بود، ایشان همچنین به این موضوع اشاره می کردند که یک کشور اسلامی نباید تحت سلطه غربی ها باشد و آن ها برای ایران تصمیم بگیرند.

تحولی که امام در بخش های مختلف ایجاد کردند، در درجه اول یک انقلاب فکری و فرهنگی بود به این معنا که مردم به این باور رسیدند که با فرهنگ در حال تزریق به جامعه بیگانه هستند و این فرهنگ، بومی و سازگار با فطرت پاکشان نیست لذا به حقیقتی که امام بیان می کرد، گرایش پیدا کردند و برهمین اساس مبارزاتی با مظاهر فرهنگ غربی در ایران شروع شد که نمونه آن ها را در حمله به کاباره ها یا سینماها در مسیر تظاهرات دوران انقلاب مشاهده کردیم.

** امام خمینی (س): ما با سینما مخالف نیستیم، ما با مرکز فحشا مخالفیم

امام پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سخنرانی تاریخی شان در روز ۱۲ بهمن به بحث فرهنگ و هنر هم اشاره داشتند از جمله اینکه فرمودند: « ما با سینما مخالف نیستیم، ما با مرکز فحشا مخالفیم.» (صحیفه امام، ج۶، ص ۱۵)

و این موضوع خیلی مهم است که ایشان در آن سخنرانی مهم و به یاد ماندنی رویکرد فرهنگی خود را نشان دادند و چنین امری به این معنا است که ما با انواع قالب ها و فرم های هنری مشکلی نداریم و در راستای دستیابی به اهدافمان باید از همه ابزار ها استفاده کنیم. در این روند آنچه که تفاوت ما با دیگران را رقم زده، مضمون و محتوای مورد نظر و همچنین پیام مورد انتقال است.

با گذشت زمان شاهد تحول در حوزه فرهنگ و هنر کشورمان بودیم و با ورود یک نسل جدید به این حوزه، رویش های مبارکی صورت گرفت که همه اینها در پرتو همان نگاه امام به این عرصه شکل گرفت و در این مسیر امام برخی اقدامات را که به نوعی تابو شکنی محسوب می شد، انجام دادند، به عنوان نمونه اجرای سرود «ای مجاهد شهید مطهر» با ابزار و آلات موسیقی در محضر ایشان آن هم در فضای غالب بر جامعه آن زمان، کار چندان ساده ای نبود اما امام بر این اعتقاد بودند که باید از این ابزارها در مسیر دستیابی به اهداف استفاده شود البته در حدودی که شرع اجازه می دهد و جهت گیری ها درست است. درخصوص توجه امام به عرصه فرهنگ و هنر، ایشان حتی از فیلم گاو در دوره طاغوت نام بردند، برنامه های تلویزیون را با دقت نگاه می کردند و تذکرات دقیقی را ارائه می دادند زیرا ایشان به تأثیر هنر، سینما و تلویزیون به خوبی واقف بودند و درخصوص تحولی که در این عرصه ایجاد شد، مدیون نگاه عمیق و بینش ژرف امام هستیم.

– می توان گفت دلیل اصلی نام گذاری انقلاب اسلامی به انقلابی فرهنگی، آشنایی ایشان با تأثیر گذاری فرهنگ و هنر روی مردم بوده است؟

بله، ماهیت اصلی انقلاب، فرهنگی بود. پیش از انقلاب هم شاهد بی عدالتی و فقر در کشور بودیم و هم به دغدغه مردم که برخورداری از فرهنگ اصیل اسلامی بود بی اعتنایی می شد و به تدریج می خواستند آثار اسلام از جامعه محو و به فراموشی سپرده شود برخی افراد مانند مارکسیست ها صرفأ شعار اقتصادی می دادند اما خیزش مردم از مساجد به پیشگاه روحانیت شروع شد یعنی خاستگاه انقلاب فرهنگی و مذهبی بود. البته در کنار آن مطرح شدن بحث های اقتصادی و بی عدالتی امری طبیعی بود ، تبعیض آشکاری وجود داشت که نتیجه چپاول و غارت درباریان و وابستگان به آنان بود. پس از انقلاب در بازدیدها از مناطق محروم که بیشتر در قالب جهاد سازندگی صورت می گرفت، می دیدیم که مردم در چه فلاکت و بدبختی به سر می برند و بسیاری از آن ها از امکانات اولیه هم محروم بودند.

** سرچشمه فرهنگ مقاومت در ایده صدور فرهنگ انقلاب امام (س) 

با توجه به فرهنگی بودن رویکرد اصلی انقلاب اسلامی، امام حتی زمانی که نسبت به صدور انقلاب به خارج از ایران سخن گفتند، منظورشان صدور فرهنگ انقلاب بود و اصلا چنین منظوری نداشتند که بخواهیم به سایر کشورها لشکر کشی و در امور سیاسی آن ها مداخله کنیم. نباید فراموش کنیم که اگر امروز با مباحثی چون فرهنگ مقاومت در لبنان، سوریه، عراق، یمن و بحرین رو به رو هستیم، این موضوع از همان ایده حضرت امام سرچشمه می گیرد که در خلال آن مفاهیم دیگری همچون استکبار ستیزی، دفاع از مظلوم و حاکمیت عدالت و حق حضور مردم در تعیین سرنوشتشان مطرح می شود همه ملهم از پیام های انقلاب اسلامی است.

همچنین استقلال و آزادی و دیگر آرمان هایی که امام مطرح می کردند، از نگاه جهانی ایشان به این موضوعات نشات می گرفت زیرا رویکرد ایشان بر یک نگاه جهانی استوار بود و فراتر ازمرزهای جغرافیایی ایران، به جهان می اندیشیدند.

–  با توجه به اینکه در دوران انقلاب شعار «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» محور اصلی شعارها بود و حضرت امام هم حکومت مورد نظر خود را برآمده از این شعار ترسیم کرده بودند، منظور از استقلال فرهنگی چیست؟ تا امروز چقدر توانسته ایم به مقصود حضرت امام از این واژه دست پیدا کنیم؟

** استقلال مدنظر امام، تک بعدی نبود

استقلال مطرح شده از سوی حضرت امام، تک بُعدی نبود که بر اساس آن بگوییم صرفأ استقلال سیاسی مدنظرشان بود البته استقلال سیاسی بخشی از آن را تشکیل می داد که بر اساس قاعده نفی سبیل غیر مسلمان نمی تواند بر مسلمان ولایت و سلطه داشته باشد. متأسفانه در دوره رژیم گذشته چنین حالتی وجود داشت به این معنا که آمریکایی ها و غربی ها بر شاه سلطه داشتند و هرچه می گفتند به ناچار اجرا می کرد و امام چنین وابستگی سیاسی را نفی می کردند و در کنار آن وابستگی اقتصادی و فرهنگی را هم نفی می کردند و مخالف سیطره بیگانگان بر کشور بودند.

در این دوره فرهنگ تقریبأ به یک فرهنگ وارداتی تبدیل شده بود به این معنا که روندی رو به بی هویتی را طی می کردیم چنان که گویی خودمان هیچ پشتوانه غنی فرهنگی نداریم. در چنین شرایطی دیگران انتخاب می کردند که سوژه و موضوع مورد بحث در آثارمان چه چیزی باشد  و اینگونه عمده آثار به کپی برداری فرهنگ غرب تبدیل شده بود به ویژه که برخی از فارغ التحصیلان حوزه فرهنگ وهنر افراد تحصیل کرده در غرب بودند که آموخته های خودشان را بدون هیچ تغییری وارد ایران می کردند.

 با چنین روندی، فرهنگ دچار نوعی رکود و وقفه شد و زایش و پویایی اش را از دست داد، کارمان به تقلید کورکورانه از غرب تبدیل شده بود و تولیدات قابل توجهی نداشتیم که باعث افتخار باشد. امام چنین رویکردی را قبول نداشتند و بر این باور بورند که باید از میراث فرهنگی اسلامی خود، آموزه های قرآنی، تاریخ اسلام، فکر و اندیشه بزرگان و علما، اشعار و ادبیات غنی کشورمان در این مسیر استفاده کنیم نه اینکه صرفأ مصرف کننده آنچه دیگران می گفتند، بشویم زیرا در بسیاری از اوقات محصولات مورد استفاده، با باورها و ارزش هایمان سازگاری نداشت درحالی که معنای استقلال فرهنگی این بود که با اتکا به داشته های خودمان بتوانیم در قالب های مختلف تولید محصولات فرهنگی و هنری را داشته باشیم و حتی صادر کننده این اندیشه و مضامین و محتوای تولیدی باشیم.

**تولید آثار هنری اسلامی از ثمرات نگاه متفاوت امام به حوزه فرهنگ

در راستای تحقق استقلال فرهنگی، امام در جامعه روحیه خودباوری و اعتماد به نفس را تقویت کردند  به گونه ای که تردید  بسیاری از افراد از بین رفت چون تصور می کردند که نمی توانیم روی پای خود بایستیم و از منابعمان استفاده کنیم. در حالی که یکی از اقدامات غربی ها ایجاد گسست بین فرهنگ فعلی و گذشته ملت ها است که در این روند در برخی کشورها حتی زبانشان را  تغییر دادند  زمانی که زبان یک کشور تغییر کند، میراث گذشتگان به کار نمی آید. البته در ایران چنین کاری نکردند اما عملأ با نهضت ترجمه قصه ها و رمان ها سعی در حاکم ساختن فرهنگ و سبک زندگی غربی داشتند.

امام این روند را تغییر دادند لذا پس از انقلاب در حوزه های مختلف شاهد رشد، تنوع و تعدد در آثار تولیدی بودیم البته طبیعی است در آغاز این کارها ضعف هایی هم داشت اما به تدریج تصحیح شد و ارتقا پیدا کرد.

ساخت فیلم ها و سریال های تلویزیونی بر گرفته از قرآن و آموزه های اسلامی ایجاد فرصتی به منظور نمایش توان فرهنگی کشور در حوزه های ادبیات، تئاتر، موسیقی و هنرهای تجسمی نه تنها در ایران بلکه در بسیاری از کشور ها، از ثمرات نگاه متفاوت حضرت امام به حوزه فرهنگ بود که جاذبه بسیاری را هم به همراه داشت به این معنا که آثار جدید هم از لحاظ فرم و ظاهر جذاب بود هم از جهت محتوا و مضمون بدیع بود و تکرار مکررات نبود بلکه روی فکر و اندیشه عمیقی استوار بود.

نکته دیگر اینکه تاکید امام بر استقلال به معنای آن نیست که با دنیا تعامل و تبادل فکری، فرهنگی نداشته باشیم بلکه در این مسیر باید از تجربیات ارزشمند دیگران استفاده کنیم اما این استفاده به گونه ای نباشد که احساس ضعف کنیم و دچار خود کم بینی شویم.

البته در اوایل انقلاب کشور درگیر مسائل جنگ شد و امام نمی توانستند به جزئیات مباحث فرهنگ وهنر ورود پیدا کنند اما خوشبختانه رهبر معظم انقلاب این مسیر را تبیین کردند به این معنا که در فرصت و مجال بیشتری که پس از دوران جنگ در حوزه های مختلف فراهم شد، همان افکار و اندیشه های امام در حوزه های مختلف را تبیین کردند و راهکارهای عملیاتی ارائه دادند که هنرمندان هم با دلگرمی بیشتری در این مسیر گام برداشتند.

با توجه به تأکید حضرت امام بر استقلال فرهنگی، فکر می کنید استقلال فرهنگی موجود در جامعه امروز با استقلال فرهنگی مد نظر حضرت امام هماهنگی دارد؟ اگر در این زمینه ناکامی داشتیم علل و عوامل آن چه چیزی است؟

در توفیقات انقلاب اسلامی در حوزه های مختلف هیچ تردیدی وجود ندارد و مقایسه آن با دوران پیش از انقلاب، قیاس مع الفارق است. فرهنگ و هنر اصیل در دوره پهلوی رو به نابودی و ابتذال  بود، فرح پهلوی به عنوان داعیه دار و مظهر فرهنگ وهنر مطرح بود و سرمایه گذاری و جهت دهی برای فرهنگ و هنر از طریق ایشان صورت می گرفت. البته از یاد نمی بریم که در آن دوره هم در گوشه و کنار کشور نویسندگان و هنرمندان مستقل و ارزشمندی داشتیم که به دربار اعتنایی نداشتند و وظیفه خود را انجام می دادند.

** رسوبات تفکر طاغوتی، تاثیرگذاری شبکه های فارسی زبان و تهاجم غرب علیه ایران 

فرهنگ ترویجی دربار فرهنگ غرب بود که جهت گیری ها در دوران پس از انقلاب با اشاره عوض شد اما علی رغم تغییر و تحولات مثبت نمی توانیم ادعا کنیم پس از گذشت ۳۷ سال از انقلاب، در بحث استقلال فرهنگی به نقطه تعالی دست پیدا کرده ایم چون رسوباتی از تفکر و فرهنگ دوره طاغوت بعد از انقلاب هم وجود داشت و از سوی غرب و حامیان داخلی اش استمرار یافت.

در این مدت ایران و اسلام به عنوان اهداف اصلی تهاجم غرب بوده است و غرب با استفاده از ابزارها و شیوه های مختلف از جمله شبکه های فارسی زبان و محصولات تولیدی آن ها که با سرمایه گذاری های فراوان صورت می گیرد، تأثیرگذاری خود را هم داشته و برخی دنباله رو چنین تفکر و فرهنگ و هنری هستند.

از این جهت نمی توانیم بگوییم به یک نقطه ایده آل و آرمانی رسیده ایم اما اگر از ظرفیت ها و نیروهای مستعدی که در کشور هستند به درستی استفاده کنیم و حوزه های علمیه، مراکز تحقیقاتی و پژوهشی در دانشگاه ها هم به عنوان پشتوانه ای برای فرهنگ وهنر قرار بگیرند، شاهد بروز شرایط بهتری خواهیم بود. در این مسیر نباید صرفأ از هنرمندان توقع داشته باشیم که مسئولیت کار را از ابتدا تا انتها بر دوش بگیرند بلکه تهیه متون و ایده باید از ناحیه اتاق های فکر صورت بگیرد. نباید فراموش کنیم که حتی بهره برداری از متون اصیلی مانند قرآن و روایات هم کار هر کسی نیست بلکه افراد باید با این حوزه ها آشنایی داشته باشند.

به عنوان نمونه نباید انتظار داشته باشیم فیلمسازی که می تواند فیلم های غربی و هالیوودی تماشا کند و تمامی ابزار را در اختیار دارد که به راحتی با ایده گرفتن از این آثار در مدتی کوتاه فیلمی جدید بسازد، به تنهایی خودش سال ها درباره یک شخصیت یا یک رویداد تاریخی تحقیق کند و سپس اثر پرجاذبه و عمیقی ارائه دهد.

در این روند دیگران باید او را کمک کنند تا کارها سطحی نباشد و به حد قابل قبولی ارتقا یابد، عمیق تر و ژرف تر شود و توانایی تحت تاثیر قرار دادن مخاطب را داشته باشد  به این معنا که مخاطب ببیند در این اثر هنری، یک حرف جدی و اساسی وجود دارد لذا در این مسیر همه باید دست به دست هم دهند تا به نقطه مطلوب دست پیدا کنیم البته اختلاف دیدگاه هم در کشور وجود دارد که ممکن است بعضا موجب بالندگی شود و البته در برخی موارد چه بسا موجب ایستایی و وقفه در امور شود.

برخی اختلاف نظرها باعث شده که نتوانیم در این مدت مانند حوزه های دیگر پیشرفت و به مقصد موردنظرمان دست پیدا کنیم. به هر حال در مسائل فرهنگی چون دیدگاه های مختلفی وجود دارد و با وجود اینکه غالب افراد علاقه مند و دلسوز هستند و می خواهند کشور را به نقطه ای مطلوب برسانند اما شیوه های متفاوتی دارند، دچار اصطکاک می شویم به جای هم افزایی، به یک نوع رویارویی و تقابل روی می آوریم و اینگونه گاهی اوقات نمی توانیم سرعت لازم را داشته باشیم.

می توان گفت اختلاف سلیقه بین بخش های مختلف به عنوان اصلی ترین عامل طی ۳۷ سال پس از انقلاب اسلامی، اجازه نداده بسترهای لازم را برای اینکه بتوانیم تولیدات صرفا فرهنگی مختص خود داشته باشیم و افرادی را برای گام برداشتن در این مسیر تربیت کنیم؟

** تولیداتمان در این سال ها، برحسب توان و شایستگی یک نظام اسلامی نبوده است

علل متعددی در پیدایش این وضع سهیم هستند. با توجه به تولیدات متعددی که تاکنون داشتیم و توانی که در کشور وجود دارد، می توانستیم به مرحله ای برسیم که نیازهای داخل را کاملا تامین کنیم و حتی برای نقاط دیگر جهان هم تولیدات مناسبی داشته باشیم به این معنا که دیگران را هم برای استفاده از تولیداتمان علاقه مند کنیم اما در این زمینه کم کاری کردیم یعنی به آن میزان که شایسته، درخور و سزاوار یک نظام اسلامی بوده، کار انجام نداده ایم. انتظار از ما خیلی زیاد است، توقع دارند که ما پیشگام باشیم و وارد عرصه های جدید شویم. ساخت فیلم سینمایی پیامبر اکرم (ص) نمونه خوبی است که نشان می دهد امکان تولید آثار ارزشمند در کشور وجود دارد اگر حمایت های لازم از ارباب فکر، اندیشه و هنر صورت گیرد.

به طور یقین بودجه و اعتبارات یکی از بحث های مطرح در بخش فرهنگی و در حوزه سینما است. آیا مشکلات بودجه ای توجیه خوبی برای ساخت پروژه های بزرگی مانند فیلم حضرت محمد (ص) است؟

** نادیده گرفتن اهمیت فرهنگ و هنر در ردیف های بودجه ای و اعتبارات

به طور یقین تاکنون اعتبارات لازم به بخش فرهنگ و هنر اختصاص داده نشده و این بخش در متن نبوده بلکه در حاشیه قرار داشته است. در دوره دولت نهم رهبری بر این نکته تاکید کردند که باید از فرهنگ محرومیت زدایی کنیم به این معنا که فرهنگ بین سایر بخش ها مظلوم واقع شده است و سایر بخش ها چون ملموس و عینی هستند و مایحتاج زندگی مردم را تشکیل می دهند، خیلی در معرض توجه قرار دارد و الویت و ضرورت همیشه با این موارد است اما آن طور که باید و شاید، الویت و اهمیت فرهنگ و هنر و تاثیرگذاری اش مورد توجه قرار نگرفته و به آن بهای لازم داده نشده است درحالی که  اگر اعتبارات بیشتری تخصیص داده شود، نیروهای فراوانی وجود دارند که طرح ها و ایده های خوبی در ذهن دارند.

در دوره مسئولیتم گاهی برای ساخت تعدادی از آثار از فیلم های دفاع مقدس گرفته تا مشاهیر و مفاخر و شخصیت ها، تمامی مقدمات فراهم می شد اما به دلیل مشکل اعتبارات و بودجه  این امر تحقق پیدا نمی کرد.

در رود تلاش هایی که برای بحث فرهنگ و هنر د تخصیص اعتبارات بیشتر به این حوزه انجام می دادیم، سفرهای دور سوم استانی به سفرهای فرهنگی تبدیل شد به این معنا که در هر استان قبل از جلسه دولت، کارگروه فرهنگ و هنر را تشکیل می دادیم و با حضور مسئولان فرهنگی و هنری از تهران و استان موردنظر، رئیس جمهور به عنوان رئیس این جلسه از امور مختلف مطلع می شد.

به اقتضای توانمندی های هر استان، اعتباراتی را ورای بودجه عادی اداره کل ارشاد استان به آن اختصاص می دادیم که میلیاردی و قابل توجه بود و اختصاص آن بیشتر به بخش غیردولتی بود که در مقطعی اعتبارات خوبی اختصاص پیدا کرد اما بعدا به دلیل مشکلات اقتصادی ایجاد شده برای کل کشور و نیز به دلیل اختلاف نظر در روند تخصیص اعتبارات بین دولت و مجلس، این روند با وقفه رو به رو شد.

همچنین تقویت صندوق حمایت از هنرمندان و اضافه شدن تعداد بسیاری از افراد جدید به این صندوق، راه اندازی مؤسسه هنرمندان پیشکسوت و تشکیل سازمان سینمایی از دیگر اقدامات ما در حوزه فرهنگ و هنر بود و موارد عدیده دیگر که مجال پرداختن به آن ها نیست.

با توجه به اینکه شعار اصلی انقلاب را «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» تشکیل می داد، بخشی از این شعار به آزادی تعلق داشت و آزادی در زمان رژیم شاهنشاهی شامل موارد مختلفی می شد و با درنظر داشتن اینکه تعداد زیادی از مردم از این آزادی ها بهره می گرفتند، تعداد بسیاری هم ناراضی بودند. فکر می کنید مردم دنبال چه نوع آزادی هایی بودند که چنین انقلابی برپا شد؟

آزادی به یکی از مهم ترین شعارهای مردم تبدیل شد چون در زمان رژیم پهلوی اختناق، دیکتاتوری و استبداد در کشور حاکم بود که با وجود جنس دیگری از آزادی، قابل تحمل نبود. در آن دوره چنین آزادی که یک فرد دلسوز کشور و یک انسان اندیشمند بتواند دیدگاه های خود را به راحتی بیان کند، وجود نداشت همانگونه که استاد مشفق کاشانی نقل کرده اند درباره یک بیت شعری که سروده بودند و در آن اشاره ای تلویحی صورت گرفته بود، ایشان را به ساواک احضار کردند.

** نام بردن از امام جرم بود

مگر امام علیه رژیم پهلوی اسلحه در دست گرفته بود که ایشان را تبعید کردند؟ امام به لایحه کاپیتولاسیون اعتراض کردند که چرا براساس آن به مستشاران آمریکایی مصونیت قضایی داده می شود و به خاطر همین، امام را تبعید کردند، بازداشت افراد به دلایل نه چندان قابل توجه، به امری رایج تبدیل شده بود. در آن دوران نام بردن از امام با اینکه ایشان مجتهد و مرجع تقلید بودند و رساله فقهی داشتند، جرم محسوب می شد البته رژیم شاه هم خود را مسلمان می دانست و منکر مرجعیت و تقلید نبود اما با این حال با افرادی هم که حتی یک رساله امام در منزلشان داشتند، برخورد می کردند. به یاد دارم پیش از انقلاب ساواکی ها به منزل ما ریختند و کتابی اخلاقی از آیت الله مشکینی با عنوان نصایح را با خودشان بردند تنها به این دلیل که روی اسم نویسنده حساسیت داشتند و در چنین روندی وضعیت کتاب های دیگر مانند کتب دکتر شریعتی کاملا مشخص بود البته این کتاب ها گاهی به اسامی دیگری منتشر می شد.

البته با شهادت حاج آقا مصطفی خمینی در سال ۵۶، چنان شجاعت و جراتی پیدا شد که به تدریج علما اسم امام را علنی مطرح کردند و افراد آسان تر از قبل از امام به عنوان مرجع تقلیدشان نام می بردند.

بیشتر بحث آزادی مطرح شده به این موضوع مربوط می شد که افراد را به جرم بیان حق، به زندان می بردند و مورد شکنجه قرار می دادند. خدا را شکر پس از پیروزی انقلاب سایه شوم اختناق از بین رفت و مردم توانستند نمایندگان شوراها و خبرگان را خودشان انتخاب کنند. اگر می خواهیم در کشور شاهد رشد، تحول و پویایی باشیم باید آزادی وجود داشته باشد و افراد بتوانند مشکلات را برطرف کنند وگرنه بی بند و باری پیش از انقلاب هم وجود داشت و قرار نیست با این همه خون های ریخته شده، به چنین آزادی دست پیدا کنیم.

در زمینه دستیابی به آزادی بیان و اندیشه، امروز در چه جایگاهی قرار داریم؟ توانسته ایم آنچه را که مدنظر مردم بود محقق کنیم؟

در زمینه بیان آرا و اندیشه ها محدودیتی نداریم و افراد به راحتی حرف خود را می زنند و موضوعات و افراد مختلف از نماینده مجلس گرفته تا اقشار مختلف و اساتید دانشگاه ها را نقد می کنند و در برخی موارد، علاوه بر اظهارنظر، اقداماتی هم انجام می شود همانطور که در سال ۸۸ حوادثی را دیدیم که عده ای افراد را برای برپایی آشوب در خیابان ها تحریک می کردند که دیگر اسم چنین اقدامی را نمی توان آزادی گذاشت چون وارد مرحله اقدام شده است که البته با اینگونه موارد در همه کشورها برخورد می شود.

همچنین در مواردی مانند اینکه شخص موردنظر خبرنگار، هنرمند یا دانشجو بوده با افراد برخوردی صورت نمی گیرد اما اگر در کنار حرفه اش، اخلال ایجاد کند یا با برخی از شبکه ها یا سفارت خانه ها همکاری داشته باشد، امکان برخورد با فرد موردنظر وجود دارد اما صرف نقد کردن برای افراد مشکلی ایجاد نمی کند چون ما شدیدترین نقدها را می پذیریم همانگونه که برخی از زندانی ها به طور مرتب مطالبشان در سایت های مختلف داخلی و خارجی منعکس می شود.

** محدودیت های قانونی با آزادی بیان و اندیشه قابل جمع است

چارچوب هایی را در کشور داریم که براساس آن اگر ضوابط رعایت نشود، محدودیت هایی برای افراد ایجاد می شود و معنای قانون نیز پذیرش برخی محدودیت ها است و این موضوع با بحث آزادی بیان و اندیشه قابل جمع است. به عنوان نمونه در بحث نشریات هیئت نظارت بر مطبوعات را داریم که فعالیت ها را رصد می کند و ممکن است یک نشریه را توقیف کند یا در بحث کتاب، ضوابط نشر را شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب کرده است. همچنین در مسائل اعتقادی، اخلاقی، قومیتی و منافع ملی اگر چارچوب ها رعایت نشود ممکن است تبعات و پیامدهای منفی برای کشور داشته باشد.

نباید آزادی را اینگونه معنا کنیم که هر فردی در هر حوزه ای هر کاری را که خواست به هر شکل انجام دهد.

در جشنواره موسیقی فجر امسال قرار بود هنرمندی حضور داشته باشد که سال ها در ایران نبوده و حتی در دوره ای هم مجوز فعالیت نداشته است و این اجرا در زمره اجراهای پاپ قرار گرفته بود. ارزیابی تان از این موضوع چیست؟ فکر می کنید روند اعطای مجوز به خوانندگان حاضر در این جشنواره چه روندی را طی کرده است؟

** انتخاب گزینه داخلی، محدودیتی برای ادامه فعالیت خوانندگان ایرانی سال ها دور از وطن، ایجاد نمی کند

در گذشته ضابطه ای مبنای کار قرار می گرفت به این شکل که اگر فردی بخواهد به طور همزمان در داخل و خارج از کشور با شبکه های معاند فعالیت داشته باشد، اقدامی خلاف محسوب می شد البته این بحث به موضوع اعزام گروه های موسیقی به کشورهای مختلف برای اجرای برنامه ربطی پیدا نمی کند. در مورد افرادی که با شبکه های معاند فارسی زبان فعالیت می کردند محدودیت هایی در نظر می گرفتیم که براساس آن، فرد باید بین فعالیت در نظام جمهوری اسلامی یا فعالیت برای بیگانگان و معاندان، یک گزینه را انتخاب می کرد و اگر می خواست به طور همزمان هر دو گزینه را داشته باشد، برایش محدودیت هایی ایجاد می شد.

اینکه فردی مدتی در خارج از کشور فعالیت کرده باید مورد بررسی قرار بگیرد چون نمی توان حکمی واحد را برای همگان صادر کنیم. ممکن است فرد مدتی در مسیر نادرستی قدم برداشته اما بعد متنبه شده و الان با حضور در کشور، می خواهد در چارچوب ضوابط تعیین شده، برای مردمش کار کند که در این صورت نباید وضعیت گذشته را تکرار کند.

اگر آن فرد همچنان در حال همکاری با شبکه های معاند در خارج از کشور است، در چنین شرایطی پهن کردن فرش قرمز برای او که نوعی ترویج هرچه بیشتر وی قلمداد می شود، اقدامی اشتباه است.

به عنوان فردی که چند سال عهده دار مسئولیت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بودید، میزان آشنایی نسل جوان و نسل های بعد از انقلاب را با مفاهیم اسلامی، قرآنی و اندیشه های حضرت امام و اندیشه های انقلاب اسلامی را در چه سطحی ارزیابی می کنید؟

** شهادت جوانان مدافع حرم نشانگر آشنایی نسل جوان با اندیشه های انقلاب اسلامی

براساس فعالیت های صورت گرفته توسط نهادها و دستگاه های مختلف شرایطی در کشور ایجاد شده که بسیاری از جوان ها و نسلی که اصلا امام را ندیده اند و در دوران انقلاب و دفاع مقدس حضور نداشته اند، با موضوعات فرهنگی کشور آشنایی پیدا کرده و دلبستگی و علاقه شدیدی به امام و افکار و اندیشه های ایشان پیدا کرده اند که نمونه این موضوع را می توان در شهادت برخی جوانان مدافع حرم مشاهده کرد.

** منکر تاثیر تولیدات ضد انقلابی نیستیم

و این نشان دهنده این است که شرایطی در کشور وجود دارد که بسیاری از افراد با این آموزه ها آشنایی پیدا کرده اند اما باید توجه داشته باشیم در کنار اقداماتی که در داخل کشورانجام می دهیم، دیگران هم در خارج از کشور در حال کار کردن هستند و محصولات فرهنگی هنری و مستنداتی می سازند که امام و انقلاب را زیر سؤال برده و سعی در ترویج فرهنگ منحط و ابتذال را دارند. نباید فراموش کنیم که آثار تولیدی ضد انقلاب هم اثر خود را بر جای می گذارد و همه چیز به این بستگی دارد که کدام یک از ما در این رویارویی و نبرد فکری و رسانه ای موجود، غالب شویم البته آن ها تا امروز به اهدافشان دست پیدا نکرده اند در حالی که شاید اگر در هر نقطه دیگری از دنیا بودند، به راحتی می توانستند تغییراتی اساسی ایجاد کنند اما چون فرهنگ عمیق و ریشه داری داریم و مردممان از دیانت و ایمانی برخوردار هستند که در برخی مناسبت ها همچون محرم، صفر، عاشورا و تاسوعا نمود پیدا می کند، فعالیت های دشمن کم تر اثر گذاشته است.

البته در این مسیر ممکن است در عده ای تزلزلی ایجاد شود اما در کل اعتقادات و روحیه ها ثابت مانده است چون ایران کشوری تاریخی است و با برخورداری از میراثی ارزشمند، با کشورهایی که تاریخ درخشانی ندارند، قابل مقایسه نیست.

 

منبع: جماران